AI ‘ın çalışma hayatımızı, aile ve ülke ekonomimizi, iş ve üretim süreçlerini baştan aşağıya dönüştüreceğini; AI öncesine göre hiç bir iş ve sürecin aynı kalmayacağını tüm uzmanlar, akademisyenler ve ekonomistler söylerken biz neredeyiz?
Dönüşüm Türkiye’de biraz yüzeysel algılandı ve başladı; arama motoru ve sohbet botu şeklinde kullanılıyor! Yapay Zekanın ana felsefesi, ülkemizde ve özellikle özel sektörde henüz tam kavranamadı.
Zira, şirketler mevcut yapısı ve iş süreçlerinde;
Marka, İletişim, Reklam ve Pazarlama süreçleri,
İş yapış biçimi,
Karar alma süreçleri,
Yönetim anlayışı ve yönetişim,
IK ve Performans sistemi,
Ekip ve kurum kültürü,
Müşteri destek ve iletişim süreçleri,
Operasyon süreçleri,
İç Sistemler, Denetim, Risk ve Uyum süreçlerinde dijitalleşme, robotik süreç otomasyonu ve bulut sistemlerinde sohbet robotları ile Yapay Zekaya geçtiğini düşünerek hem kendilerini, hem yönetimlerini hem de yatırımcılarını bir anlamda yanlış yönlendiriyorlar.
Gerçek dönüşümün işin mantığında, felsefesinde yani daha derinde olduğunu düşünüyorum.
Yapay Zeka çağında rekabet avantajı ve yatırımın geri dönüşü hangi aracı ve sistemi kullandığınızdan çok, organizasyonunuzu, yukarıda saydığımız iş ve karar alma süreçlerini yeniden tasarlayarak sürekli sadeleşebilmesinde yatıyor.
Bu şekilde karar alma süreçlerinden en alt iş ve operasyon süreçlerine yeniden düşünülmez, tasarlanmaz ve sürekli yalınlaşmaya gidilmez ise konu teknoloji ve altyapı ekiplerinin yüksek bütçeli bulut, GPU ve dijital entelektüel yatırımı olarak kalır. Dünyada bir çok sektörde ve büyük markada başlayan dönüşüm bizde hiçbir zaman gerçekleşemez.
Human AI Co-Lab Etkinliği
Bu hafta başı (20260727) – katıldığım birçok konferans ve eğitimden farklı olarak İnsan ve işin Felsefesine dayanan üst seviye yöneticiler için organize edilen bir laboratuvar etkinliğine katıldım.
Etkinlikte temel olarak; her yöneticinin kişisel ve/veya kurumsal örnek vakaları üzerinden giderek; Yapay Zekanın İnsan odağı, Kurumsal ve Yönetişim felsefesi ve mantığına; çözmeye değecek problemden (thawing problem), rakip ve muadillerin derinlemesine araştırılmasına, fikirler üretmeye, fikirlerin değerlendirilmesi, AI modelleri ve çözümleri üzerinde Ajan tasarlamaya ve test edilmesine kadar tüm fazlarını gerçekleştirdik.
Tasarım Odaklı Düşünce Atölyesi
8D Döngüsel Karar Çerçevesi
Define: Çözmeye değer problemin tarifini yapıyoruz.
Discover: Problemi ve çevresel tüm detayları ile araştırma yapıyoruz.
Diverge: Fikiri zenginleştirip, benzer ve karşıt görüşler ile zenginleştiriyoruz.
Decide: Fikrin olgunluğu, doğruluğu, değerli ve fizibilitesi doğru mu?
Design: Yapay Zeka araçları ile taslak tasarımın yapıyoruz.
Deliver: Otomasyon akışını oluşturuyoruz.
Diagnose: Deneyimi ve operasyonel süreçleri tanımlıyoruz.
Develop: Ajanı tasarlayıp döngüyü kapatıyoruz.
AI Kullanımı için önemli noktalar!
İyi, yalın ve kurallar çerçevesinde prompt,
Verinin ve kaynağın kalitesi,
Kara kutu değildir, sorgulanmalı,
Son söz insan kararı olmalı,
Özellikle kurum ve kişisel verilerinizde mahremiyet önemli, global ve buluttaki AI ‘a kopyalamayın,
Önyargıya dikkat ve denetimde olun,
Şeffaflık önemli, AI ile yaptığınızı ve çıktıları belirtin ve siz mutlaka son düzenlemeyi yapın,
Hangi amaçla hangi AI aracını (analiz, beyin fırtınası, araştırma, tasarım-sunum-infografik, akış, toplantı ve yayın transkripti, metinden resim ve videoya, kitap-içerik ve eğitim, vb.) kullandığınıza dikkat edin,
Her gün düzenli olarak kullanın ve denemeler yaparak kendinizi geliştirin,
Tüm ekibinize yaygınlaştırın ve 8D Döngüsel Karar Çerçevesi çalıştayını beraber yapın.
Dünyadaki AI Tablosu ve Rakamları (202607 tarihi itibariyle)
Aktif AI kullanıcısı : 1,1 milyar+ kişi (dünya nüfusunun %13,3’ü),
En az bir kez AI kullananların sayısı : 1,5-2 milyar kişi,
Her gün işleri için kullananlar sayısı : 115-180 milyon kişi,
ABD’li çalışanların ‘hiç AI kullanmıyorum’ diyenlerin oranı : %49,
2026.05.05 Tarihinde Etiler Han Spaces’te Academy Lab > Big5 Mingle networking etkinliklerinin 3. sünü QPAY Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri A.Ş. sponsorluğunda yaptık. Bu etkinlikteki temamız “Gerçekliğimizi kim şekillendiriyor?” alt başlıklarımız: Yapay Zeka, Sentetik Medya ve Dikkat Ekonomisi” oldu, etkinlikteki paylaştıklarımızı sizlere aktarmak isterim.
ARTIFICIALLY INSPIRED – 3
TEMA
Artificially Inspired: URANIA “Who Shapes Our Reality Now?” AI, Synthetic Media & The Economy of Attention
Gerçekliğimizi kim şekillendiriyor?
Yapay Zeka, Sentetik Medya ve Dikkat Ekonomisi
OTURUMUN ANA ÇERÇEVESİ
>> Moderatör Melda: Bu oturumun kalbi şu fikir: Artık gerçeklik keşfedilmiyor. Tasarlanıyor, dağıtılıyor ve optimize ediliyor, çünkü içerik artık bir bilgi değil bir maden gibi ekonominin kalbinde ve sistem insanlıktan daha büyük bir halde.
AI → içerik üretir
Medya → dağıtır
Algoritma → büyütür
Ekonomi → ödüllendirir
>> Dr.OBC: Medicini ailesi ve altın karşılığı senedin ortaya çıkışı ve Ordu & Silah gücünün etkisi. Ailenin tarihsel süreçteki 300 yıllık (1434-1737) banker-prens dönemlerinin genel bir özetidir. Özellikle, Lorenzo de’ Medici döneminde (15. yüzyıl sonu), ailenin bankacılığı ordu finansmanına ve diplomasisine dayalı hale getirerek risklerini artırdığı bilinmektedir.
>> Dr.OBC: Medicini olmasaydı Rönesans ve Michelangelo olmazdı!
>> Dr.OBC: Mr. Fütürist bir YK üyesinin gazı ile Reklam şirketi sahibi bir arkadaşım Metaverse ‘e yatırım yaparak, şehir, cadde ve binalar kapatacaktı; bunların çoğu köpük, AR&GE finansmanı arıyorlar, sakın ha dedim. NFT ‘deki evcil ve yaban hayvanları ile yapılan Non-fungible-token konuları da çok şişirilmişti, benim kitabımda da var 🙁
>> Dr.OBC: Sanat Eserini müze ve etkinliğe veren sanatçının diğer eserlerinin ne kadar değer kazandığına değindik, global sanat verileri ve örnek vakaları aktardık.
Faydalandığım 2021 yılında tamamladığım Doktora çalışmalarımın özet sunumu; ve aktardığım bilgi, deneyim ve verileri sizler için aşağıdaki özet sunumlarda toparladım:
>> Dr. OBC: 1980 Sanat Bankası, varlıkların tavan yapması, Petrol krizi? Davranışsal finans! 1980’li yılların başı hem küresel hem de Türkiye ekonomisi için derin yapısal dönüşümlerin, “varlık tavan yapma” (bubble) ve ardından gelen sert çöküşlerin dönemi olmuştur.
1980 Sanat Bankacılığı, Varlık Tavanı ve Petrol Krizi Çöküşü: 1980’lerin başı, özellikle Japon alıcıların ve spekülatörlerin etkisiyle uluslararası sanat piyasasının tarihteki en büyük tavanı yaptığı (boom) dönemdi.
Varlık Tavanı (1980’ler Baş Ortası): Empresyonist ve Modern sanat eserleri (Van Gogh, Picasso) rekor fiyatlara ulaştı. 1987’de Van Gogh’un “Ayçiçekleri” tablosunun rekor fiyata satılması, bu piyasanın spekülatif bir balona dönüştüğünün sembolü oldu. Sanat, sadece bir tutku değil, yüksek getiri vaat eden bir finansal varlık sınıfı olarak görülmeye başlandı.
Petrol Krizi ve Etkileri (1979-1980): 1979-1980 petrol krizi, dünya genelinde stagflasyon (durgunluk ve enflasyon) yarattı. Türkiye’de ise bu kriz, 24 Ocak Kararları (1980) ve 12 Eylül darbesiyle birleşerek ağır bir ekonomik krizi tetikledi.
Çöküş (1990-1991): 1980’lerin sonunda faizlerin yükselmesi ve Japon ekonomisindeki emlak/borsa balonunun sönmesiyle, sanat piyasasındaki spekülatif tavan çöktü. 1990-1991 yıllarında müzayede satışları bir yıl içinde %62 oranında düştü.
Türkiye Bankerler Krizi (1982): Bu dönemde Türkiye’de yüksek faiz vaadiyle para toplayan bankerlerin iflası (Bankerler Krizi), halkın büyük miktarda tasarrufunun yok olmasına neden oldu.
Davranışsal Finans Analizi: 1980’lerin sanat ve bankacılık krizi, rasyonel ekonomik beklentilerden ziyade davranışsal faktörlerle açıklanabilir:
Sürü Psikolojisi (Herd Behavior): Yatırımcılar, sanatın sürekli değerleneceği inancıyla rasyonel olmayan bir şekilde piyasaya daldılar.
Aşırı Güven (Overconfidence): Japon alıcılar ve finans kuruluşları, piyasayı yönlendirebileceklerine dair aşırı güven duyarak 1990 çöküşüne zemin hazırladılar.
Kayıptan Kaçınma ve Panik (Loss Aversion): Çöküş başladığında, spekülatörler panik halinde satış yaparak düşüşü hızlandırdı (K-şekilli piyasa).
Temsiliyet Yanılgısı: Sanatın geçmişte sağladığı yüksek getirilerin, gelecekte de aynı şekilde devam edeceğine inanılması.
Özetle; 1980’ler, “petrodolarların” yarattığı spekülatif bir tavanın, reel ekonomik krizlerle (petrol krizi) patladığı ve yatırımcıların rasyonel analizden ziyade davranışsal hatalarla hareket ettiği bir finansal tarih kesitidir.
>> Dr.OBC: Sanat ve Zanaat eserleri ile kara para mı aklanıyor?
ABD sanat piyasası, uzun yıllar finansal denetimin dışında kalarak ve yüksek derecede gizlilik sunması nedeniyle kara para aklama faaliyetleri için elverişli bir alan olarak kullanıldı. Ancak son yıllarda yürürlüğe giren yeni düzenlemelerle (2020 ABD Kara Para Aklamayı Önleme Yasası – fincen.gov)
Bugün sanat eseri gibi lüks saat pazarı ve tüketimde Dünya’da 1.liğe oynuyoruz. Küresel lüks saat pazarında daralma devam ederken Türkiye, %9,8’lik büyümeyle pozitif ayrıştı. İsviçre saat ihracatında Türkiye, son iki yılda %14,3 artışla en hızlı büyüyen pazar olarak öne çıktı.
>> Dr.OBC: Siberpunk ve kripto para dünyası, “yüksek teknoloji, düşük yaşam” distopyasında bireysel özgürlüğü savunan, merkeziyetsizleşmeyi hedefleyen “Cypherpunk” hareketine dayanır. 1990’larda devlet gözetimine karşı şifreleme (kriptografi) kullanımıyla doğan bu felsefe, Bitcoin ve blokzincir teknolojileriyle finansal sansüre karşı dijital özerklik sağlayan bir ekosisteme dönüşmüştür.
Siberpunk Kripto Dünyasının Temelleri:
Cypherpunk Hareketi: Güçlü şifreleme ve gizlilik artırıcı teknolojilerin, sosyal ve siyasi değişimin bir aracı olarak yaygın kullanımını savunan, 1980’lerin sonu-90’lar başında ortaya çıkan aktivistlerdir.
Temel Felsefe: Merkezi otoriteye direnme, bireysel gizlilik, özgürlük ve mahremiyetin kriptografi ile korunması (Cypherpunk Manifestosu).
Not: Günümüzde kripto varlıklar, siberpunk kökenlerinden sıyrılarak geleneksel finansın bir parçası haline gelse de, merkeziyetsizleşme iddiası popülerliğini korumaktadır.
>> Dr.OBC : “Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS) Genel Müdürü Pablo Hernández de Cos, stablecoin’lere yönelik küresel düzenleme ve koordinasyonun güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Japonya Merkez Bankası’nın Tokyo’da düzenlediği bir seminerde konuşan de Cos, ABD doları cinsinden stablecoin’lerin yeterince büyümesi halinde finansal istikrar ve ekonomik politika üzerinde önemli sonuçlar doğurabileceğini ifade etti.”
>> Dr.OBC : Anthropic şirketinin Mythos isimli AI modeli ile;
Banka sistemlerini⚡️ Elektrik altyapılarını Devlet yazılımlarını hackleyebilecek açıkları kendi başına bulabildiği öne sürülüyor.
İngiltere Merkez Bankası: ‘Bu, siber risk dünyasını tamamen kırabilir’ derken, Kanada Maliye Bakanı, yapay zekanın yarattığı ‘tehdidin etki olarak Hürmüz Boğazı’nın kapanması gibi’ olduğunu söyledi.
Antropic: Benzer siber yeteneklere sahip AI modellerinin en geç 18 ay içinde daha geniş şekilde yayımlanmasını beklediğini ve bunun kurumlara gerekli güvenlik önlemlerini almak için sınırlı bir zaman bıraktığını savundu.
OBC >> Palantr ($400+ milyarlık şirket, $4 milyar+ net kârı olan silah ve teknoloji şirketi) ‘in 22 maddelik manifestosu
Atom çağı bitmiştir, yazılım ve AI dönemi başlamıştır. Soğuk savaş teorisini canlandırmak istiyor ve Amerika’ya yön veriyor.
1980 ‘lerin Brzezinski ‘nin 1980 Soğuk Savaş dönemindeki Büyük Satranç Tahtası (Büyük Satranç Tahtası/Amerika’nın Küresel Üstünlüğü ve Bunun Jeostratejik Gereklilikleri kitabı; Amerika’nın üstünlükleri, teknoloji, rüyası) ‘nın Çin’e karşı Japonya ve G.Kore ‘yi güçlendirmeli / silahlandırılmalı; Rusya’ya karşı da Almanya ‘yı güçlendirmeli / silahlandırılmalı!
22 maddenin özeti ve arkasındaki felsefeyi Serdar Kuzuloglu kendi sitesinde şu şekilde belirtmiş:
Silikon Vadisi maddi ve manevi varlığını ABD’ye borçlu. Dolayısıyla herkesin (Atlas gibi) silkinerek bu ülkeyi ileri taşıması (ya da en azından taşıyanları desteklemesi) gerekiyor.
Önümüzdeki çağın süper gücünü yapay zeka belirleyecek ve silahların gücünü algoritmalar üstlenecek. Bu yüzden yapay zekanın her tür sivil ve askeri kullanımı meşru bir reflekstir.
Kültür ve diplomasiye dayalı yumuşak güç, varlığını ve etkisini askeri ve ekonomik temellere dayalı sert güce borçludur. Esas olan sert gücü muhafaza etmektir. ABD ve Avrupa’nın meşruiyeti tehdit altındadır. Teknoloji sektörünün önceliği, kamu hizmetlerini iyileştirmek ve savunma sanayiini güçlendirmektir.
Kamu çalışanları ve siyasetçilerin özel yaşamlarının ifşa edilmesi onları kırılgan hale getirdiği için yönetim kadroları nitelikli güçten mahrum kalıyor. Bu kadar ilkeli olmak doğru değil.
Bu bildiri, hayatımıza verim ve eğlence vaadiyle sızan dijital çözümlerin arka planda kurguladığı dünyaya yönelik kıymetli bir ipucu. Karp ve Thiel’ın bu ürpertici ütopyası birçok açıdan bu hafta Antalya’da düzenlenen Diplomasi Forumu’nda ABD’nin Türkiye Büyükelçisi Tom Barrack’ın Türkiye için önerdiği “şefkatli monarşi” modelini çağrıştırıyor.
Muğlak kalan kısım, tüm bu monarşilerin tepesindeki Kara Kule’de hangi müşfik kralın oturacağı.
>> Moderatör Melda: Onurcum, “Gerçek” premium bir ürün haline gelir mi? (Gerçek para eder mi?) Ederse gerçeğin gerçeği ile gerçeğin sentetiğini nasıl ayıracağız? Böyle bir uzmanlık gelişir mi?
>> Dr.OBC: Ürün, İçerik (Mal) ücretsiz / bedava (üretim bedava değil) ise mal / emtia kim?
>> Moderatör Melda: Dikkat ekonomisi neden en yüzeysel içeriği ödüllendiriyor?
>> Dr.OBC: Etchical AI, Watermark, Gemini’in tüm içeriklere watermark konması!
>> Dr. OBC: Sizce Netflix’in rakibi kim? (Uyku)
>> Dr. OBC: İçerik / VAS / KDS hizmetleri sağlayan markanın rakibi kim? (Bir paket Ay çekirdeği)
>> Dr. OBC: Barış Özcan’ın 111 HZ Podcast ‘inde Ekümenopolis (Ucu olmayan şehir, komşu şehirleri de yutarak devasa kent haline gelmesi) ‘te aktardığı güzel hikayeleştirme anlatımları var.
3. yer: Ev ve iş dışında gittiğimiz mekanlar; hoşça vakit geçirmek, güvende hissetmek, yaşam tarzı oluşturmak, odaklanmak ve üretmek için anlamlı. Friends dizisindeki kafe. Bir topluluğa dahil olmak ve sürüye katılmak, beraber üretmek.
Ekümenopolis büyüdükçe bizi yalnızlaştırıyor; ve geceleri uyurken gelen karabasan (Night mare – kabus) kökeni İskandinav mitolojisindeki cadı/varlık Mara’dır. Mara, insanlara gece uyurken musallat olan, göğüslerine tünerek nefessiz kalmalarına ve korkunç rüyalar (kabus) görmelerine neden olan dişi bir gece iblisi veya ruhudur.
Karabasan (uyku felci) ve rüya araştırmaları Finlandiyalı akademisyen Antti Revonsuo’dur. Tehdit Simülasyon Teorisi (Threat Simulation Theory): Revonsuo, rüyaların biyolojik bir savunma mekanizması olduğunu ve beynin tehdit edici durumları (karabasan/kabus) deneyimleyerek kişiyi gerçek hayattaki tehlikelere hazırladığını öne süren ünlü “Tehdit Simülasyon Teorisi”ni geliştirmiştir. Beyin uyku modunda derin hafızamıza ulaşamadığı için küçük görsel/eskizlerden yola çıkarak hikayeler yaratıyor.
“Neye Dikkat Ettiğine Dikkat Et!”:
Netflix kurucu COE ‘su Reed Hastings ‘e sorulan “sizin en büyük rakibiniz kim?”, yanıtı: “uyku”. Uykumuza erişemedikleri için para kazanamıyorlar, o nedenle ilgi çekici ve ödül mekanizması dopamin ile ekranlara kilitleyerek dikkatimizi alıyor. 20. yy Psikolog Burrhus Frederic Skinner (fareler için tuşlu bir kutu, tuşa basınca yemek geliyor, fare bunu keşfediyor ama Skinner düzensiz hale getiriyor tuş fonksiyonunu, fareler bir süre sonra sürekli, psikolojide değişken ödül sistemi ile bağımlılık başlıyor; kumarhanelerdeki slot makinaları ve bugün parmağımızın ucundaki sosyal medya ve videolar.)
>> Moderatör Melda: Gerçekliği kim üretiyor değil…Biz hâlâ gerçeği umursuyor muyuz?
>> Dr. OBC: Korumaya değer – gerçek – dokümante etmek istediğimiz şey. Geçerli Akçe – gerçekte bir NFT gibi bir akçeye dönüşecek mi?
Simmortals (https://simmortals.com/tr) – yaşamasını istediğiniz kişilerin yaşayacak AI Avatar’larının şimdiden eğitilmesi ?
Anketler ile Kurumların ve üst seviye yöneticilerin düşünce biçimi, davranışları ve sorulara yanıtlarını AI ile öğreniyor sistem. Daha sonra oluşturulan yeni anketlere AI Avatar’lar yanıt vermeye başlıyor bu üst seviyelerin yerine!
>> Moderatör Melda: Beslenmek ve doymak, tıkınmak ve tadını çıkarmak? Neden tüketiyoruz? Gerçek para eder mi? Gerçeğe kimin ihtiyacı var? Gerçek sanat?
>> Dr. OBC: Tasavvuf geleneğinde insan-ı kâmil olma yolculuğu, nefsin mertebeleri; kelimeden (zahiri bilgi) hakikate (manevi öz) ve oradan mutlak varlığa geçişi ifade eder. Bu süreç, karanlık bir dünyadan aydınlığa, “sahte ego”dan “öz”e yani “gerçeklik” algımıza dönüşün yolculuğudur.
Özetle Tasavvuf Yolculuğu:
Kelime: Kötülüğü emreden nefs.
Mana: Kendini kınayan ve uyanan nefs.
Hakikat: Huzura eren nefs.
Aydınlık/Varlık: Rıza ve Kemal mertebeleri
>> Dr. OBC: Dijital ikiz!
Anket şirketleri ikizinizi oluşturmak için ücret vererek anketler yanıtlatıyor, yakında size ve aynı profil ve SES ‘teki kişilere sormasına bile gerek kalmayacak?
İlaç sektörleri Kuantum PC ‘ler ile ilaç geliştirme, yan etki testleri için 4-5 sene değil birkaç ay içinde yapabilecek. Şu an da ilaç sektörü de dijital ikizlerimizi çıkarmaya çalışıyor ki gerçek / canlı test yerine dijital testler ile simüle edilen hastalıklar ile bu süreçleri hızlandırıyor!
Hastanın tüm biyolojik verileri, genetiği ve geçmiş hastalık öyküsü kullanılarak oluşturulan dijital kopyası (Digital Twin), sanal ortamda ilaca nasıl tepki vereceğini simüle ediyor. Bu sayede, gerçek klinik deneylere geçilmeden önce ilacın güvenliği milyonlarca farklı senaryoda test edilebiliyor.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), kişiselleştirilmiş tıp süreçlerinde kullanılan genetik verilerin korunmasına dair sert uyarılar yayımlıyor. “AI tasarladığı bir moleküle canımızı ne kadar emanet edebiliriz?”. Önümüzdeki yılların en büyük felsefi ve hukuki tartışması bu olacak?
>> Dr. OBC: 2026 Dijitalleşmede nelere gebe?
Estonya ve Dubai’deki full Dijital şirket açma yetkinliği geliyor, Kasım ayında mevzuat geliyor. Oturma izni, yer kiralama, e-imza, şirket açma, personel, muhasebe ve Vergi ödeme mevzuatlar gelecek. Orta doğudan 160K+ uluslararası şirket ve şube açılması gündemde!
>> Dr. OBC: Yapay Zeka mevzuatları
AB; Şubat 2025’te Yapay Zeka Sorumluluk Direktifi’ni geri çekmesi, geliştiricilerin üzerindeki yükü hafifletmeyi ve inovasyonu risk yönetimiyle bağlantıyı amaçlıyor. Bunun üzerine, Avrupa Komisyonu’nun Yapay Zeka Kıta Eylem Planı, Avrupa’yı küresel bir yapay zeka lideri olarak vaat eden ve yapay zeka geliştirme için 200 milyar avro, 20 milyar avro için beş yapay zeka gigafabrikası ve başlatılan, endüstrileri ve araştırmaları desteklemek için 13 ek fabrika tahsis ediyor. Bunu desteklemek için AB, Yapay Zeka hareketini basitleştirmeyi, küresel kapasite çekmeyi ve iş gücünü geliştirmeyi planlıyor. Öncelikle yapay zekayı teşvik etmeye odaklanan bu önlemler, daha pragmatik ve uyarlanabilir bir yönetim çerçevelerine de katkıda bulunacaktır
UK; Kişisel veriler ve fikri mülkiyetin ötesinde, UK, bugüne kadar AI düzenlemesine sektörel bir yaklaşım benimsemiştir; farklı sektörlerdeki düzenleyiciler, 2023 tarihli bir Beyaz Kitap‘ta belirtilen değer odaklı ilkeler doğrultusunda kendi yetki alanları dahilinde AI düzenlemeye çalışmaktadır . Beyaz Kitap’taki genel kavramlar, açıkça teyit edilmemiş olsa da, bugünkü Hükümet altında da geçerliliğini koruyor gibi görünmektedir. İlgili ana düzenleyiciler Rekabet ve Piyasa Otoritesi, İletişim Ofisi ve Mali Davranış Otoritesi’dir. Düzenleyici kurumlar, kendi sektörleri için yapay zekâya ilişkin çeşitli kılavuz belgeler yayınladılar.
Gelecek trendler ve gelişmeler: Hükümet, en güçlü AI modellerinin geliştiricilerini düzenleme niyetini dile getirdi, ancak henüz bir yasa tasarısı sunulmadı ve son raporlar planların şimdilik askıya alındığını gösteriyor. Hükümet ayrıca, AI sistemleri için Birleşik Krallık telif hakkı yasasını reforme etmeyi planlıyor. Hükümet ayrıca AI’nın veri koruma yasasında da değişiklikler yapmayı planlıyor; Veri (Kullanım ve Erişim) Yasası, Birleşik Krallık veri koruma yasasını değiştirecek ve AI için sonuçları olabilir, 2025 sonu itibarıyla hala tartışılıyor.
ME: Orta Doğu’da uluslararası standartlara uyum sağlamak ve yerel değerleri korumak amacıyla düzenleyici gelişmelerin hızlanması bekleniyor. Gelecekteki yönetişimin, özellikle yüz tanıma ve otomatik karar verme sistemleri gibi hassas alanlarda etik yapay zekâ, şeffaflık ve hesap verebilirliğe vurgu yapması öngörülüyor. Ayrıca, BAE ve Suudi Arabistan’ın, küresel olarak rekabetçi ancak bölgesel olarak farklı yapay zekâ ekosistemleri oluşturmayı amaçlayan işbirlikçi platformlar ve kamu-özel sektör ortaklıkları aracılığıyla emsal teşkil eden bölgesel girişimlere öncülük etmesi bekleniyor.
Singapur: İlk Model AI Yönetişim Çerçevesini 2019 ‘da yayınlamıştır. Kuruluşların AI çözümlerini kullanırken etik ve yönetişim sorunlarını ele almaları için ayrıntılı ve uygulanabilir rehberlik sağlamaktadır. AI kararlarının açıklanabilir, şeffaf ve adil olması ve AI sistemlerinin her zaman insan merkezli olması gerektiği temel ilkelerine odaklanmaktadır. GenAI ile ilişkili yeni riskleri ve zorlukları yansıtacak şekilde güncellenmiş ve güvenilir bir ortamda geliştirilmesini ve benimsenmesini amaçlamıştır. Singapur’un Model AI Yönetişim Çerçevesini değil, AB ve OECD gibi diğer çerçeveleri de içermekte olup, uluslararası standardizasyonun önemini yansıtmaktadır.
Genel Çerçeve çeşitli sektörel kılavuzlarla desteklenmektedir: Singapur Para Otoritesi’nin “Finans Sektöründe Yapay Zeka ve Veri Analitiğinin Kullanımında Adalet, Etik, Hesap Verebilirlik ve Şeffaflığı Teşvik Etme İlkeleri” ve sağlık sektörünün “Sağlıkta Yapay Zeka Kılavuzları” yer almaktadır.
AI inovasyonunu ve büyümesini engellemekten ziyade, adalet, hesap verebilirlik ve şeffaflığa odaklanan daha yumuşak düzenlemeler ve yönergeler lehine bir tutum sergilemektedir. Bu, Singapur’un iş dostu bir yargı alanı olarak yaklaşımını yansıtmakta, yapay zekâ gelişimi için iyimser bir ton belirlemekte ve güvenilir bir dijital ortamda inovasyonu mümkün kılmaktadır.
Hong Kong: Kişisel Veri Gizliliği Komiserliği Ofisi (PCPD), iki önemli AI kılavuzu yayınladı: Kurum içi AI geliştirme ve dağıtımı için “AI Etik Geliştirilmesi ve Kullanımına İlişkin Kılavuz” ve 3.taraf AI çözümlerinin tedariki için “AI: Kişisel Veri Koruma Model Çerçevesi”. Mart 2025’te PCPD ayrıca, kuruluşların çalışanların GenAI kullanımına ilişkin iç politikalar oluşturmasına yardımcı olan “Çalışanlar Tarafından Üretken Yapay Zekanın Kullanımına İlişkin Kılavuz Kontrol Listesi”ni yayınladı.
AI Yönetişimi 4 temel üzerine kuruludur: AI stratejisi, tedarik yönetişimi, yönetişim yapısı ve eğitim ve farkındalık. AI tedariki için, 2024 Model Çerçevesi, AI kullanımının amacı, gizlilik ve etik yükümlülükler, uluslararası standartlar (örneğin ISO/IEC 420001:2023), inceleme kriterleri, veri işleme sözleşmeleri, çıktı işleme politikaları, durum izleme, AI çözümü yönetimi ve tedarikçi değerlendirmesi dahil olmak üzere temel yönetişim konularının ele alınmasını önermektedir. PCPD ayrıca, AI ile ilgili olayları ele almak için bir “AI Olay Müdahale Planı” uygulanmasını ve AI sistemlerini yönetmek için çok fonksiyonlu bir ekip (örneğin iş, hukuk, teknik, insan kaynakları) oluşturulmasını tavsiye etmektedir.
Çin: Birleşik bir AI yasası bulunmadığından, Çin’in AI risk yönetimi stratejisi, veri koruma, içerik denetimi, algoritma düzenlemesi ve fikri mülkiyet konularını ele alan çeşitli sektöre özgü yasalar aracılığıyla denetimin dağıtıldığı “merkezi olmayan” bir düzenleyici çerçeve ile karakterize edilir.
Çin, AI tarafından üretilen içerikle mücadele etmek için önlemler aldı. Mart 2025’te Çin Siber Alan İdaresi, şeffaf etiketlemeyi zorunlu kılan “AI Tarafından Üretilen İçeriğin Tanımlanmasına İlişkin Tedbirler”i yayınladı. Ek olarak, Çin, kamuoyu oluşturma özelliklerine ve sosyal seferberlik yeteneklerine sahip AI algoritmalarının güvenlik değerlendirmelerinden geçmesini ve Çin Siber Güvenlik İdaresi’ne (CAC) kayıt yaptırmasını zorunlu kılan benzersiz bir “algoritma kayıt sistemi” geliştirdi.
Çin hükümeti, akıllı bağlantılı araçlar, akıllı telefonlar ve bilgisayarlar ile robotlar da dahil olmak üzere çeşitli sektörlere yapay zekayı entegre etmeyi amaçlayan “AI+” girişimini aktif olarak ilerletmektedir. Sektöre özgü zorluklara gelince, yapay zeka ürünleri belirli sektörleri (örneğin haber yayıncılığı, film yapımı, sağlık, eğitim ve finans) ilgilendiriyorsa, sektör gereksinimlerine uymaları ve gerekirse ürünün niteliğine bağlı olarak uygun lisansları almaları gerekebilir. Örneğin, finans sektöründe, Çin Halk Bankası yapay zeka konusunda bir dizi teknik standart geliştirmiştir.
Avustralya: İnovasyonu engellemeden AI sorumlu ve güvenli kullanımını sağlamanın önemini sürekli olarak vurgulamıştır. Yüksek riskli uygulamalar yasal olarak zorunlu koruma önlemlerine tabi olabilirken, AI’ın daha geniş kapsamlı düzenlenmesinin, kapsamlı, AI ‘a özgü bir mevzuattan ziyade, mevcut yasalarda yapılacak değişiklikler yoluyla nispeten hafif kalması beklenmektedir.
Geçtiğimiz sene iş ve hayat yoğunluğuna rağmen çitayı yukarı taşıdım.
#2025 yılı içinde aşağıda detaylarını gördüğünüz 60 kitap okuma, IMDB 8+ puan ve üzeri dizilerde eksik bıraktığım tüm dizileri izlemeye çalıştım, AI (Yapay Zeka) başta olmak üzere yeni dünya ve sektörleri dönüştürecek PodCastleri dinlemeye çalıştım; ez cümle öğrenme ve gelişim hedeflerimi gerçekleştiremeye devam ettim.
Hayat yoğunluğun içinde daha çok kitap okuyarak dünyadaki olayları ve hayatımızdaki gelişmeleri daha iyi değerlendirme şansımız olacağını düşünüyorum. Karşılaştığım durumlar karşısında karar verirken bakış açımı genişleten, bilgi ve deneyim zenginliğine ulaşmamı sağlayan 60 kitabın dağılımı:
Kış Günlüğü (Paul Auster)
Katip Bartleby (Herman Melville)
Arkadaş (Maksim Gorki)
Ortadoğu (Bernard Lewis)
İnsancıklar (Dostoyevski)
Benim Üniversitelerim (Maksim Gorki)
Ateş ve Öfke (Michael Wolff)
Kumarbaz (Dostoyevski)
Hayat Bir Tercih (Ostim Vakfi)
Biricik Guojing (Tubitak)
Kırmızı ve Siyah (Stendhal)
Yabancı (Albert Camus)
Bir İdam Mahkumunun Son Günü (Victor Hugo)
Simyacı (Paulo Coelho)
İçimizdeki Şeytan (Sabahattin Ali)
Otuzunda Kadın (Balzac)
Hikaye Avcısı (Eduardo Galeano)
Kızıl Ölümün Maskesi (Edgar Allan Poe)
Çalınan Mektup (Edgar Allan Poe)
Doktor Tarr ile Profesör Fether’in Sistemi (Edgar Allan Poe)
Mumya ile Konusmalar (Edgar Allan Poe)
Morgue Sokagi Cinayetleri (Edgar Allan Poe)
Oval Portre (Edgar Allan Poe)
Uysal Kız (Fyodor Mihaylovic Dostoyevski)
Tatsız Bir Olay (Fyodor Mihaylovic Dostoyevski)
Bir Yufka Yürekli (Fyodor Mihaylovic Dostoyevski)
Üç yıl (Anton Pevloviç Çehov)
Altıncı Koğuş (Anton Çehov)
Martı (Anton Çehov)
Üç Kız Kardeş (Anton Çehov)
Vanya Dayı (Anton Çehov)
Vişne Bahçesi (Anton Çehov)
Bir Kuzey Macerasi (Jack London)
Ates Yakmak (Jack London)
Kizil Veba (Jack London)
Vahsetin Cagrisi (Jack London)
Adem’den Önce (Jack London)
Efendi ile Uşağı (Lev Tolstoy)
Kirik Kanatlar (Halil Cibran)
Kum ve Köpük (Halil Cibran)
Gezgin (Halil Cibran)
Meczup (Halil Cibran)
Ermişin Bahçesi (Halil Cibran)
Ölümcül Yumurtalar (Mihail Bulgakov)
Tehlikeli Güç- ABD’nin Dış Siyaseti ve Ortadogu (Gilbert Achcar, Noam Chomsky)*
Biraz iş biraz hayat yoğunluğundan son senelerin gerisinde kaldım; #2024 yılı içinde okuma, öğrenme ve gelişim hedeflerimi gerçekleştiremedim🙁 üzgünüm
Hayat yoğunluğun içinde daha çok kitap okuyarak dünyadaki olayları ve hayatımızdaki gelişmeleri daha iyi değerlendirme şansımız olacağını düşünüyorum. Karşılaştığım durumlar karşısında karar verirken bakış açımı genişleten, bilgi ve deneyim zenginliğine ulaşmamı sağlayan 40 kitabın dağılımı:
Türkçlüğün Esasları (Ziya Gökalp)
Çalı Kuşu (Reşat Nuri Gültekin)
Karar verme cesareti (Ben Bernanke)
Aşkımız eski bir roman (Ahmet Ümit)
Acı Kahve (Agatha Christe)
On dakika otuzsekiz saniye (Elif Şafak)
Sadako ve Kağıttan Bin Turna Kuşu (Eleanor Coerr)
Karun ve Anarşist (İskender Pala)
Yeni Türkiye Cumhuriyeti (Graham Fuller)
Akşam Yildizi (Iskender Pala)
Yüzüncü Yılda Türk Sigorta Sektörü (Dr. Behlül Ersoy)
Gül Mevsimdir (Furuzan)
Türkiye Üzerine (Karl Marx)
Hacı Murat (Lev Tolstoy)
Herkes için felsefe (Richard Osborne)
30 Saniyede Felsefe (Barry Loewer)
Denemeler (Montaigne)
Vakıf -1 (İsaac Asimov)
Vakıf -2 – Vakıf ve İmparatorluk (İsaac Asimov)
Acayip – Marka Satar (M. İmer Özer)
İtiraf (Iskender Pala)
Istanbul’da Bir Zurafa (Sunay Akin)
Visne Bahcesi (Anton Cehov)
Atesten Gomlek (Halide Edib Adivar)
Zafer Vaat Etmeyen Topraklar (Namık Doymuş)
Türk Mitolojisi (Anthony E. Ocean)
Mitler ve Efsaneler (Anonim, Duygu Alcul)
Sistem – Basariya giden yol (Yager / Britt)
Hayat Bir Oyun (Mevlüt Dinç)
İskandinav Mitolojisi (Johannes E. Ingemann)
Karatay Sözü (Prof. Dr. Canan Efendigil Karatay)
Yaban (Yakup Kadri Karaosmanoğlu)
Sodom ve Gomore (Yakup Kadri Karaosmanoğlu)
Çin Mitolojisi (Yuanji C. Liyuan)
Aziz Sancar – Hayati ve Bilim (TUBITAK-Mehmet Öztürk)
Önceki senelerin ilerisine geçtim; #2023 yılı içinde okuma, öğrenme ve gelişim hedeflerimi gerçekleştirdim.
Hayat ve iş yoğunluğunda daha çok okuyarak; konulara ve olaylara yaklaşımımı derinleştiren, karar verirken açı genişliğimin artmasını ve bağlam zenginliğine ulaşmamı sağlayan 77 kitabın dağılımı: 2 sesli, 3 e-kitap, 72 basılı kitap
Ölüm ve Sürgün (Justin McCarthy)
Sigortacılık (Kavramlar, Türler, Belgeler, Mevzuat) (Prof. Dr. Enver Alper Güvel, Av. Afitap Öndaş Güvel)
Körlük (Jose Saramago)
Görmek (Jose Saramago)
Yitik Adanın Öyküsü (Jose Saramago)
Toprağın Uyanışı (Jose Saramago)
Yönetim İlkeleri (Üzeyir Garih)
Yönetim Teknikleri (Üzeyir Garih)
Liberal Çiftlik (Ugur Mumcu)
Gazi Pasa’ya Suikast (Ugur Mumcu)
Söz Meclisten Iceri (Ugur Mumcu)
İçinizi Isıtacak Satış Hikayeleri (Ülker Küçükkınacı)
Sakıncalı Piyade (Ugur Mumcu)
Büyüklerimiz (Ugur Mumcu)
Latife Hanım (İpek Çalışlar)
21. Yüzyılda Türk Sigorta Sektörüne 21 Tavsiye (Hasan Meral)
Atıl Kaynakların Blokzincir ile Finansal Varlıklara Dönüştürülmesi
İçindekiler
GİRİŞ
SANAT
SANAT VE FİNANS İLİŞKİSİ
Tarihi Gelişim
Sanat ve Finans Trendleri
Sanat ve Finans Sektörü
Sanat Piyasası
Sanat Eseri Değerlemesi
Sanat Bankacılığı
Sanat Yatırım Fonları
Sanat Sahtekarlığı
Sanat Yatırımı
YATIRIMCI DAVRANIŞLARI VE FİNANSAL KARAR ALMA TEORİLERİ
Rasyonel Seçim Teorisi
Beklenen Fayda Teorisi
Beklenti Teorisi
Varlık Fiyatlama Teorileri
Etkin Piyasa Hipotezi
Yatırımcı Psikolojisi Teorileri
BLOKZİNCİR AĞI
Arka Plan ve Gelişimi
Blokzincir
Anahtar (Token) Ekonomisi
Akıllı Sözleşme
Sektörlere Etkisi
KRİPTO VARLIK
Gelişimi
Kripto Varlık Çeşitleri
Birincil Pazar: Kripto Varlık İhracı
İkinci El Pazar: Kripto Varlık Borsaları
Yatırım Enstrümanı Pazarı
Otoriteler ve Yaklaşımları
FİNANSAL VARLIK DÖNÜŞÜMÜ
Finansal Varlık (Menkul Kıymet)
Finansal Varlığa Dönüşüm
Dönüşüm Süreci
Kripto Varlık Platformu (CTP) Hakkında Uluslararası Düzenlemeler
ATIL KAYNAKLARIN FİNANSAL VARLIĞA DÖNÜŞTÜRÜLMESİ MODEL ÖNERİSİ
Giriş
Modelin Arka Planı
Finansal Varlığa Dönüşüm Süreçleri
ÇEVRESEL BOYUTLAR
Teknoloji Boyutu
Regülasyon Boyutu
Mevzuat ve Düzenleme Boyutu
Türkiye Mevzuatı ve Uyum Boyutu
Finansal Raporlama ve Standartlara Uyum
Merkeziyetsiz Finansal Araçlar ile Kredi Risk Sistemindeki Uyum
Muhasebe Boyutu ve Standartlara Uyum
Vergi Boyutu
SONUÇ VE ÖNERİLER
KAYNAKÇA
Önsöz
Toplumda kabul gören ve iyiyi, güzeli öven estetik değerler, insan davranışlarını doğruya yönlendiren kültür ve sanat ortamlarıdır(1).
Türkiye’de kültür ve sanat varlıklarının çeşitliliği dikkate alındığında sadece artan sayıda sanat yatırımcısının yanında kamusal anlamda sanat varlıklarının finansal risk ve yatırım durumunun araştırılmasına ihtiyaç vardır. Ekosistem oyuncularının finansal varlık yönetimi açısından âtıl durumda bulunan sanat eserlerinin değerlendirme algıları ve farkındalıkları bu kitap kapsamında irdelenecektir.
Sanat eserlerinin finansal risk yönetiminde özellikle çoklu mülkiyet haklarının Blokzincir(2) ağı ve bağlı teknolojiler ile mümkün hale gelmesi, kanıta bağlı görünür varlıkların artmasına ve dijital haklar yönetimi ve uzlaştırma konusunda yeni nesil sözleşmelere olanak sağlamaktadır.
Atıl durumdaki kaynaklarımız, taşınmaz menkuller, tarih, sanat ve antika eserlerimiz asıl değeri üzerinden finansman aracı olarak kullanılamamaktadır.
Aile şirketleri başta olmak üzere girişimciler alternatif finansman kaynaklarına ve varlıklara ihtiyaç duymaktadır. Bu kitapta; âtıl kaynakları gerçek değeri üzerinden alternatif finansal varlığa dönüştürme modeli önerilecektir. Model, Sanat eserlerinin fiziksel olarak farklı teknik altyapılar ile çalışabilir, ancak bu çalışmada NFC mikroişlemcileri ile takip edilebilirliği baz olarak alınmıştır. Önerilecek model kapsamında Blokzincir ağı ve bağlı teknolojiler ile bireylerin veya kurumların sahibi oldukları sanat eserlerini menkulleştirilmesine yönelik mali düzenleme esasları, teknolojik ve hukuksal koruması konusunda veriler kullanılacaktır.
Dünyada son dönemde varlık yönetimi konusunda artan finansal modellerin etkileri sanat eserleri konusunda da önemli gelişmelere neden olmuş ve sanat eserlerinin finansal varlık olarak tanımlanmalarına neden olmuştur. Özellikle sanat alanında teknolojik yenilikler ile birlikte dijital sanat gibi yöntemler ile ortaya çıkan eserlerde yatırımcı profili de çeşitlenmekte ve yeni nesil finansal modeller oluşmaktadır. Ayrıca, mevcut finansal varlıkların günlük dalgalanmalarından bağımsız bir alternatif yatırım aracı olabilir. Oldukça yeni bir bakış açısı olarak değerlendirilen bu modeller özellikle sanat eserleri konusunda farkındalığı yüksek olan bireysel veya kurumsal yatırımcılar açısından âtıl kaynak yönetiminden aktif finansal modele dönüşümün önünü açacaktır
Referans:
1. Prof. Aysen Soysaldı, “Kültür, Sanat ve Beşeriyet İlişkisi”, STD, ARALIK 2018: 305-315
2. The Economist. “Blockchains: The greate chain of being sure about things. The Economist”, The Economist Oct. 2015
1. GİRİŞ
Bu kitap, âtıl kaynaklar arasında yer alan beynelmilel sanat eserlerinin Blokzincir ağı ve bağlı teknolojileri kullanılarak menkulleştirilerek finansal varlıklara dönüştürülebilmesi için finansal bir model önermektedir.
Tez kapsamında ekosistem oyuncularının tanımlanması, Blokzincir finansal modelinin sanat eserleri için uygulanabilirliğinin çerçevesinin örnek bir model için tanımlanması hedeflenmektedir. Elde edilecek verilerle birlikte, ekosistem oyuncularının tanımlanabilmesi için sanat eserleri konusunda finansal birikim modeli oluşturularak, bireysel ve kurumsal çaba sağlayan aktörlerin sistemi irdelemelerine yönelik görüşmeler gerçekleştirilecektir. Bu kapsamda birey ve kurumların sahip oldukları ve finansal anlamda âtıl olarak değerlendirilebilecek sanat eserlerini sürdürülebilir bir şekilde finansal bir modele çevirmeleri konusunda farkındalık yaratılması ve daha geniş kitlelerin bu eserlere yatırım yapabilmeleri imkanının sağlanması hedeflenmektedir.
Bu konuda çalışma yapılmasının en büyük nedeni, yazında bu alanda önemli bir boşluk olduğunun düşünülmesidir. Tez konusu olan araştırma bu konuda Türkiye’de var olan araştırma eksikliğini gidermeye aday olacaktır.
Tezde öncelikle sanat olgusu ve gelişimi, sanat ve finans ilişkisi, daha sonra yatırımcı davranışları ve finansal karar alma teorileri ele alınmıştır.
Çalışmanın ikinci bölümünde Blokzincir ağı ve Kripto varlıkların arka planı, gelişimi, teknolojik ve dünya örnekleri anlatılmıştır. Bu bölümde son olarak alternatif yatırım modeli olarak önerilen “âtıl kaynakların finansal varlığa dönüştürülmesi” modelinin stratejik, iş, süreç ve teknolojik altyapısı özetlenmiştir.
Son bölümde, çalışmanın ekosistem paydaşlarıyla yapılan görüşmeler, sektör profesyonellerinin görüşleri ve dünya örneklerinin inceleme sonuçlarının analizleri ile çevresel boyutlar altında Türkiye’de uygulanabilir modele dönüştürülerek aktarılmıştır.
Kitap Künyesi:
ISBN: 978-605-2359-96-9
Yayıncılık sertifika no: 29644
Ocak 2022 ‘de Pusula 20 Teknoloji ve Yayıncılık A.Ş tarafından hazırlanmış ve satışa çıkarılmıştır.
Dr. Onur Baran Çağlar;
Öncelikle baba; vizyoner ve güçlü bir lider; yenilikçi ve seri girişimci; farklı sektör deneyimlerini birleştiren yönetim danışmanı, konuşmacı, akademisyen ve deneyimli bir yazar
